Przewodnik po zabytkach Oświęcimia! Zamek, synagoga, kościoły, tunele – odkryj historię miasta

Estimated reading time: 13 minut Zabytki Oświęcimia – zamek z XI wieku, wieża, synagoga, kościoły, tunele podziemne, kirkut. Kompletny przewodnik po historycznych miejscach. Sprawdź! Oświęcim – średniowieczny zamek Przewodnik po zabytkach Oświęcimia! Zamek, synagoga, kościoły, tunele – odkryj historię miasta Oświęcim to miasto z tysiącletnią historią, pełne fascynujących zabytków. Od średniowiecznego zamku po synagogi, od gotyckich kościołów po podziemne tunele – poznaj najważniejsze historyczne miejsca w sercu Małopolski. Wzgórze zamkowe – historia od XI wieku Najstarsze, udokumentowane korzenie historii wzgórza zamkowego sięgają XI wieku. Wówczas istniała osada rolnicza złożona z kilku chat. Na przełomie XI i XII wieku znaczna część osady uległa spaleniu. Po pożarze został ulokowany na wzgórzu gród. Pierwsze zapiski – 1179 rok Pierwsze źródłowe zapiski o grodzie sięgają roku 1179, kiedy nastąpiło wyłączenie kasztelani oświęcimskiej spod jurysdykcji krakowskiej i przekazanie jej we władanie książąt opolsko-raciborskich. Książę krakowski Kazimierz Sprawiedliwy nadał kasztelanię oświęcimską swojemu bratankowi, Mieszkowi Plątonogiemu księciu opolskiemu, z przeznaczeniem dla jego syna Kazimierza. Książę Kazimierz I przebudował i umocnił zamek w Oświęcimiu. Z okresu panowania tego władcy zachowały się ślady najstarszego muru ziemno-drewnianego otaczającego wzgórze zamkowe. Najazd Tatarów 1241 W 1241 roku gród oświęcimski został zniszczony przez Tatarów. Książę opolsko-raciborski, Mieszko II Otyły, odbudował zamek oraz częściowo otoczył wzgórze zamkowe murem obronnym. Wieża zamkowa – najstarsza budowla Wieża oświęcimska jest najstarszą budowlą na wzgórzu zamkowym. Zniszczenia grodu i osady w 1241 roku przez Tatarów stanowią cezurę, po której nastąpiły zasadnicze przeobrażenia gospodarcze i polityczne Oświęcimia. Wzniesienie wieży było przełomem w procesie przekształcania starego drewniano-ziemnego grodu w zamek – zespół warowny z wieżą i murowanym obwodem obronnym. Cegła zamiast kamienia Wieża oświęcimska wzniesiona została z cegły w przeciwieństwie do większości zachowanych wież z XIII i pierwszej połowy XIV wieku zbudowanych z kamienia. Najprawdopodobniej w pierwotnym zamyśle miała być kamienna – po wykonaniu strefy cokołowej z kamiennych ciosów zamiar zmieniono, powyżej występuje wyłącznie cegła. Wieża wzniesiona jest na planie kwadratu o grubości ścian około 4 metrów. Tunele podziemne – austriackie i niemieckie Na początku XX wieku pod wzgórzem zamkowym został przekopany tunel, który łączył stronę wschodnią z zachodnią częścią wzgórza. Jest to tzw. tunel „długi” lub „austriacki”. Został zbudowany z cegły, ma gruszkowaty przekrój. W tunelu tym znajduje się studnia, która pierwotnie dostępna była z dziedzińca zamkowego. Rozbudowa przez Niemców W latach 1940-1944 Niemcy rozbudowali tunel austriacki pod wzgórzem zamkowym. Wydrążyli tunel o kierunku północ-południe, który został obudowany betonowymi krążynami i jest nazywany „tunelem poprzecznym”. Obydwa tunele w czasie okupacji niemieckiej służyły jako schrony przeciwlotnicze, a wejście do nich prowadziło z dziedzińca zamkowego. Obecnie tunele ze względów bezpieczeństwa nie są udostępniane dla zwiedzających. Układ urbanistyczny z XIV/XV wieku Układ urbanistyczny Oświęcimia z przełomu XIV i XV wieku od dwudziestu lat jest wpisany do rejestru zabytków.Należy do niego „zespół zabudowy starego miasta z przełomu XIX i XX wieku z głównymi dominantami: zamek, kościół i klasztor”. Faza przedlokacyjna – XII wiek Rozwój urbanistyczny Oświęcimia przebiegał w wielu fazach. W pierwszej – fazie przedlokacyjnej, rozpoczynającej się umownie w XII wieku, kasztelania oświęcimska obejmowała obszar po obu stronach Wisły, z ziemią żywiecką włącznie. Na wzgórzu zamkowym funkcjonował wtedy, otoczony obronnym wałem ziemnym, gród z przylegającym do niego od strony północnej podgrodziem. Lokacja miasta – XIII wiek W drugiej połowie XIII wieku nastąpiła lokacja miasta. Niestety nie jest znana dokładna data, a sam akt lokacji nie został zachowany. Za końcowy etap średniowiecznej urbanizacji można przyjąć otoczenie miasta obwodem obronnym w pierwszej połowie XIV wieku. Rynek i bramy miejskie W XIV wieku został wytyczony główny plac targowy. Pierzeje kwadratowego rynku wyznaczały bloki zabudowy. Obwarowania o konstrukcji drewniano-ziemnej miały tylko dwie bramy na osi północ-południe, w rejonie dzisiejszych skrzyżowań ulic Górnickiego z ul. Klucznikowską oraz ul. Jagiełły z ul. Zaborską. Synagoga Chewra Lomdej Misznajot i Muzeum Żydowskie Przed drugą wojną światową w mieście istniało około 20 synagog i żydowskich domów modlitwy. Jedyna zachowana do dziś w Oświęcimiu synagoga Chewra Lomdej Misznajot mieści się przy placu ks. Skarbka 5 i razem z Muzeum Żydowskim tworzy Centrum Żydowskie. Budowa 1913 Stowarzyszenie Lomdej Misznajot, do którego należała synagoga, rozpoczęło starania o jej budowę w roku 1913. Jedynym zachowanym elementem wnętrza jest tablica upamiętniająca w języku hebrajskim trzech gabajów(zarządców) synagogi. Okupacja i powojnie Podczas drugiej wojny światowej niemieccy naziści przekształcili ten dom modlitwy w magazyn amunicji, dewastując całkowicie wnętrze budynku. Wiosną 1941 roku, na placu przed tą właśnie synagogą, zgromadzono Żydów z Oświęcimia przed ich wysiedleniem do gett w Będzinie, Sosnowcu i Chrzanowie. W 1945 roku nieliczni ocaleni z Holokaustu Żydzi oświęcimscy wrócili do miasta i podjęli próbę odbudowania gminy żydowskiej. Powojenna gmina żydowska w Oświęcimiu nie przetrwała, a do końca lat 60. wszyscy Żydzi opuścili miasto. Restytucja i otwarcie 2000 W 1997 roku, na mocy ustawy o restytucji majątku żydowskiego, synagoga Lomdei Misznajot jako pierwsza została zwrócona gminie żydowskiej w Bielsku-Białej. Synagoga została poświęcona i uroczyście otwarta 12 września 2000 roku. Cmentarz żydowski – kirkut Zachowany do dzisiaj cmentarz żydowski został założony na początku XIX – lub nawet w XVIII wieku, o czym może świadczyć najstarszy zachowany nagrobek Abrahama Aby z 1757 roku. W czasie II wojny światowej cmentarz został zdewastowany przez Niemców, a część jego powierzchni przeznaczono wtedy pod rozbudowę obecnej ul. Dąbrowskiego. Ostatnią osobą pochowaną na cmentarzu jest Szymon Kluger, zmarły 26 maja 2000 roku – ostatni żydowski mieszkaniec Oświęcimia. Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP Przypuszczalnie w tym samym miejscu, gdzie dziś stoi kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, już w XII wieku istniał drewniany kościół parafialny dla mieszkańców oświęcimskiego podgrodzia. Pożary i odbudowy Ten pierwszy kościół parafialny spłonął w czasie najazdu tatarskiego w 1241 roku. W drugiej połowie XIII wieku wzniesiono na jego miejscu nowy, murowany kościół parafialny. Średniowieczny kościół spłonął w 1503 roku – razem z zamkiem i większą częścią zabudowy miasta. Kościół odbudowano w stylu wczesnego renesansu, prace prowadzono też w latach 1527-29. W 1656 roku Szwedzi spalili miasto, w tym także kościół parafialny. Odbudowa trwała blisko 25 lat. Architektura Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny jest budowlą orientowaną (prezbiterium skierowane na wschód), trójnawową, z prostokątnie zamkniętym prezbiterium oraz z wieżą na osi fasady zachodniej. Ołtarz główny, późnobarokowy, z naturalnej wielkości figurami śś. Piotra i Pawła, pochodzi z XVIII wieku. W kościele można zobaczyć dwa piękne krucyfiksy: XVII-wieczny w kruchcie pod wieżą i XVIII-wieczny na zewnętrznej ścianie wschodniej prezbiterium. Zespół klasztorny Sióstr Serafitek Pierwszy budynek klasztoru Sióstr Serafitek w Oświęcimiu został wybudowany w 1895 roku. Dopiero dwa lata później poświęcono kamień węgielny pod budowę kościoła Matki Bożej Bolesnej – dzięki pomocy architekta Pawła Mullera z Bielska. Kościół ukończono 1899 Kościół ukończono i poświęcono w 1899 roku. Jest to niewielki budynek wzniesiony w stylu neogotyckim, z nietynkowanej cegły, opięty przyporami, z węższym i niższym prezbiterium zamkniętym absydą, jednonawowy. W czasie II wojny światowej kościół został częściowo zniszczony. Po wojnie odbudowano go, a w 1947 roku ustawiono przed nim figurę Matki Bożej Niepokalanej. W 1950 roku wmontowano w okna prezbiterium nowe witraże z przedstawieniami siedmiu boleści Najświętszej Marii Panny. Zespół kościoła i kaplicy Salezjanów Historia kościoła salezjańskiego sięga pierwszej połowy XIV wieku, kiedy to książę oświęcimski Władysław, syn Mieszka I księcia cieszyńskiego, wraz ze swoją żoną Eufrozyną, wybudował zespół klasztorny dominikanów w Oświęcimiu. Według Jana Długosza był czwartym z kolei klasztorem tego zakonu w Polsce, wyróżniającym się spośród innych wielkością i pięknym położeniem na wzgórzu nad Sołą. Kasacja zakonu 1782 Od 1782 roku zabudowania dominikańskie stopniowo popadały w ruinę, gdyż na mocy dekretu o kasacji zakonu, wydanego przez cesarza austriackiego Józefa II, część zakonników musiała opuścić Oświęcim. Zespół Szkół Zawodowych Towarzystwa Salezjańskiego w Oświęcimiu Salezjanie od 1898 Od 1898 roku właścicielem ruin zostało Zgromadzenie Księży Salezjanów, których sprowadził do Oświęcimia ks. Andrzej Knycz – ówczesny proboszcz parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Dawny kościół Św. Krzyża – od tej pory Matki Bożej Wspomożenia Wiernych – przebudowano. 19 sierpnia 1900 roku odbyło się pierwsze nabożeństwo w odrestaurowanej części ruin. Kaplica św. Jacka – jedyny zachowany budynek dominikanów Kaplica św. Jacka jest jedynym zachowanym budynkiem z zespołu klasztornego dominikanów w Oświęcimiu.Wzniesiona z fundacji książęcej w pierwszej połowie XIV wieku, pierwotnie pełniła funkcję kapitularza – czyli miejsca narad zakonników. W 1594 roku kapitularz ten został przemianowany na kaplicę pod wezwaniem św. Jacka Odrowąża – kanonizowanego wtedy dominikanina z Polski. W 1894 roku komitet obywatelski utworzony przez ks. Andrzeja Knycza wykupił kaplicę z rąk kupców żydowskich. Dzięki komitetowi odrestaurowano ją pod nadzorem konserwatorskim prof. Odrzywolskiego, a już 19 sierpnia 1894 roku, w dniu św. Jacka, odbyła się uroczystość poświęcenia budynku. Kaplica zachowała swój gotycki charakter – jest budowlą dwuprzęsłową z nietynkowanej cegły, wzniesioną na planie prostokąta, z przyporami, ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym, z kamiennymi żebrami i zwornikami. Cmentarz rzymsko-katolicki parafii Wniebowzięcia NMP Cmentarz rzymskokatolicki parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Oświęcimiu usytuowany jest po wschodniej stronie centrum miasta. Założony został w pierwszej połowie XIX wieku. Ponad 200 zabytkowych nagrobków W środkowej części cmentarza usytuowany jest zespół najstarszych, zabytkowych nagrobków. Jest ich ponad dwieście. W wielu przypadkach są to piękne przykłady sztuki sepulkralnej – zarówno te kute w kamieniu, jak i dzieła sztuki kowalskiej. Do najstarszych nagrobków należy m.in. obelisk z piaskowca – pozostałość z grobowca Russockich i Dąbskich, oraz obeliski żołnierzy austriackich poległych w bitwie z wojskiem pruskim 27 czerwca 1866 roku. Od 1986 roku cmentarz parafialny w Oświęcimiu wpisany jest do rejestru zabytków. Kaplica-mauzoleum rodziny Hallerów We wschodniej części Dworów usytuowany jest dawny zespół dworski z pierwszej połowy XIX wieku. Po stronie północnej to pozostałość parku z jedynym dobrze zachowanym obiektem z całego zespołu – kaplicą mauzoleum rodziny Hallerów. Budowa tej kaplicy rozpoczęta została w 1805 roku, po śmierci Barbary z Hallerów Rottmanowej. Kaplica ta jest budowlą w stylu klasycystycznym, murowaną i tynkowaną, wzniesioną na planie centralnym. Otoczona jest jońskimi pilastrami podtrzymującymi gzyms, na którym wspiera się kopuła zwieńczona metalowym krzyżem. W 2009 roku przeprowadzono remont kaplicy. Teren byłego obozu Auschwitz-Birkenau Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu zostało utworzone 2 lipca 1947 roku na terenie byłego obozu koncentracyjnego. Obóz KL Auschwitz został założony przez Niemców na terenie byłych polskich koszar wojskowych na Zasolu. 14 czerwca 1940 roku przywieziony został do Oświęcimia pierwszy transport 728 osób z więzienia w Tarnowie. Obóz został oswobodzony 26 stycznia 1945 roku, a następnego dnia wkroczyły do Oświęcimia wojska radzieckie. Lista UNESCO W 1979 roku Muzeum zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Były obóz KL Auschwitz przyciąga rocznie ponad milion zwiedzających. Inne zabytki Oświęcimia Dom Ślebarskich – Sąd Rejonowy Położony przy ul. Rynek Główny 1-4 obszerny budynek wybudowany na pocz. XIX w. przez ks. Michała Ślebarskiego. Budynek nakryty jest wysokim dachem, krytym ceramiczną dachówką. Pałac Ślubów Ul. Jagiełły 25 – willa wzniesiona w latach 1903-1912 o historycznych cechach stylowych z przewagą elementów neorenesansu i neobaroku. Zabytkowe kamienice Rynku Rynek Główny 12 – kamienica wzniesiona z końcem XIX w., przebudowana w latach 40. w duchu „Heimatstilu”. Rynek Główny 9 – kamienica wzniesiona w latach 80. XIX w. o historycznych cechach stylowych. Przewodnik po zabytkach Oświęcimia! Wzgórze zamkowe (XI w., gród 1179, najazd Tatarów 1241). Wieża zamkowa – najstarsza budowla (cegła, XIII w.). Tunele podziemne (austriackie XX w., niemieckie 1940-44, schrony). Układ urbanistyczny XIV/XV w. (lokacja XIII w., rynek, bramy). Synagoga Chewra Lomdei Misznajot (1913, magazyn 1941, restytucja 1997, otwarcie 2000, Centrum Żydowskie). Kirkut (XVIII/XIX w., Szymon Kluger †2000 ostatni). Kościół Wniebowzięcia NMP (XII w. drewniany, Tatarzy 1241, renesans 1503, Szwedzi 1656, trójnawowy). Serafitki (1895, kościół MB Bolesnej 1899, neogotyk). Salezjanie (dominikanie XIV w., kasacja 1782, Salezjanie 1898, nabożeństwo 1900). Kaplica św. Jacka (XIV w., kapitularz, restytucja 1894, gotyk). Cmentarz katolicki (XIX w., 200+ zabytkowych nagrobków, 1986 rejestr). Mauzoleum Hallerów (1805, klasycyzm, remont 2009). Auschwitz-Birkenau (14.06.1940, oswobodzenie 26.01.1945, Muzeum 1947, UNESCO 1979, milion zwiedzających). Dom Ślebarskich, Pałac Ślubów, kamienice Rynku! Strona główna