LĘDZINY. Ziemowit ma przed sobą wiele lat

- To była największa kopalnia węgla kamiennego na świecie, a w ciągu 10 ostatnich lat Ziemowit zarobił 1,3 mld zł dla Kompanii Węglowej – opowiada Rafał Bula*, wieloletni pracownik lędzińskiego zakładu, historyk i autor wielu prac historycznych na temat górnictwa w Lędzinach (m.in. „Z dziejów górnictwa węglowego w Lędzinach”).Rozmawiał Jacek MorycMam żal do ludzi, którzy kopalnię w Bieruniu nazwali Piast. Za 50 lat nikt już nie będzie pamiętał, że od 1925 do 1972 w Lędzinach była dużo starsza kopalnia Piast. Przecież jest tyle pięknych nazw historycznych, a teraz lędziński stary Piast został przykryty dużo większą kopalnią w Bieruniu. I to tylko tyle na początek,  bo Bieruń to sprawa późniejsza.Właśnie, ostatnia pańska książka nosi tytuł „Z dziejów górnictwa węglowego w Lędzinach”. Przy okazji Barbórki pytamy więc o dzieje najstarszej kopalni z powiecie.Już w 1842 na terenie Lędzin rozpoczęto pierwsze prace badawcze dotyczące zalegania węgla, w wyniku czego oddano do ruchu kopalnię Heinrichsfreude - Radość Henryka. Po latach na jej miejscu zbudowano lędzińską kopalnia Piast.A kiedy Ziemowit?Już w 1909 myślano, żeby na południe od Heinrichsfreude wybudować nową kopalnię. Do pomysłu powracano jeszcze w 1920, 1924 i w 1938 roku. Jednak dopiero po zajęciu tych terenów przez Niemcy rozpoczęła się jej budowa.Niemcy postanowili wybudować w Monowicach pod Oświęcimiem olbrzymią fabrykę produkującą benzynę syntetyczną z węgla, a w Lędzinach miała powstać duża fabryka smoły. Analizy wykazały, że węgiel wydobywany przez okoliczne kopalnie będzie do tych celów niewystarczający, więc zdecydowali zmodernizować starą kopalnię Piast i wybudować nową kopalnię, którą w czasie okupacji nazwano kopalnią Günther.Dlaczego kopalnia Günther?Dyrektorem kopalń pszczyńskich zarządzanych w Katowicach był Günther Falkenhahn. Miernicy niemieccy byli tak bardzo ponaglani przez swojego szefa, że jak szli na teren budowy kopalni, to mówili między sobą, że idą na pole Günthera. I tak już zostało.Pierwsze dźgnięcie łopaty w miejsce, gdzie był głębiony szyb, odbyło się jesienią 1942 roku i tę datę uznaje się za rozpoczęcie budowy kopalni. Niemcy zakładali, że już w 1945 roku będą fedrować węgiel z wybudowanej kopalni.Udało się?Udałoby się pod jednym warunkiem: gdyby tak intensywne roboty, jak na początku lat wojennych, były nadal prowadzone. Ale kiedy Rosjanie stanęli w 1944 nad Wisłą, to nikt już nie myślał, żeby budować, ale żeby uciekać.W końcu wojna się skończyła, a w Polsce został zainstalowany realny socjalizm.W 1945 Ziemowit był olbrzymim placem budowy. Wszędzie zmagazynowane było niesamowicie dużo materiałów budowlanych. Pamiętam, że jako dziecko w sali u Haśnika (obok klasztoru sióstr Boromeuszek w Lędzinach) widziałem olbrzymie arkusze blach, rozmaite rury i inne akcesoria budowlane. Tam było wszystko i Rosjanie to wszystko zabrali.Czytałem wspomnienia dyrektora Alojzego Stopy, który odpowiadał za budowę kopalni na terenie dzisiejszego Ziemowita. Pisał on, że Rosjanie nikogo nie pytając i bez żadnych uzgodnień brali lokomotywy, kompresory, wszystko co popadnie. Dyrekcja interweniowała nawet u wojewody, ale wszyscy  byli bezsilni.Rosjanie brali swoje, a mieszkańcy też swoje,
jak ktoś czegoś potrzebował, to szedł i sobie brał.
Dopiero po kilku miesiącach zabezpieczono teren i to, co tam pozostało.I kiedy prace zostały na Ziemowicie wznowione?Oczywiście w 1945 roku nie zrobiono już nic, poza konkursem na nazwę kopalni. Pani Celina Brzozowska napisała w jednym z kalendarzy górniczych, że to ona zaproponowała dla byłego Günthera nazwę Ziemowit jako potomkowi Piasta.Ciekawe też, że w 1945 pojawiały się fachowe opinie, że kopalnia Ziemowit będzie mogła wydobywać węgiel już w 1949 roku.Ale przecież dwa lata temu świętowaliśmy 60-lecie kopalni Ziemowit, czyli nie udało się zdążyć do 1949.Węgiel zaczęto fedrować w pokładzie 207 przygotowywanym do eksploatacji przez kopalnię Ziemowit już w końcu 1948 roku. Dyrektor Alojzy Stopa uważał, że datę można było przyjąć za uruchomienie kopalni Ziemowit. Władze górnicze zadecydowały jednak przyznać to pole kopalni Piast.Dlaczego takie były decyzje władzy?Bo nikt by przecież nie wybudował kopalni w ciągu trzech lat po skończeniu wojny, a wtedy nikt nie chciał powiedzieć, że budowę rozpoczęli Niemcy.Po przydzieleniu pokładu 207 kopalni Piast, kopalnię nazwano Piast-Ziemowit, natomiast budującą się kopalnię Ziemowitem 2 w budowie. Kopalnia Ziemowit 2 w budowie miała zacząć wydobycie z pokładów udostępnionych szybami I i II. Trwało to jeszcze 4 lata, gdyż 3 grudnia 1952 roku wreszcie kopalnie uruchomiono.Podczas otwarcia kopalni przedstawiciele resortu i władz politycznych województwa podkreślali, że kopalnia została zbudowana dzięki inżynierom radzieckim oraz dostawom głównych urządzeń ze Związku Radzieckiego.No i z hukiem otwarto kopalnię Ziemowit 3 grudnia 1952 roku. Jak kopalnia rozwijała się w kolejnych latach?Ziemowit był jedną z przodujących kopalń do tego stopnia, że w końcu lat siedemdziesiątych fedrował 30 tys. ton na dobę. To była największa kopalnia węgla kamiennego na świecie. I nawet dzisiaj, mimo kryzysu Kompanii, do której należy kopalnia Ziemowit, która ma prawie 1 miliard zł długu, to lędzińska kopalnia należy do tych, które są rentowne. W ciągu 10 ostatnich lat Ziemowit dał 1,3 mld zł na poczet Kompanii. Ziemowit i Lędziny nie muszą się wstydzić.A jak mając tak szeroką perspektywę i znając historię i ze swojego doświadczenia, określiłby Ziemowit dzisiaj.Ziemowit ma jeszcze wiele lat przed sobą. Gdy rozpoczęto jej budowę, to jej załogę stanowiła zbieranina różnych ludzi. W tej chwili jest już wielopokoleniowa doświadczona załoga. Byłem ostatnio na Ziemowicie i rozmawiałem z ludźmi. Wszyscy są zadowoleni ze swojej pracy i ze swojego doświadczonego kierownictwa. Kopalnia Ziemowit jest na bardzo dobrej drodze, aby w tych niesprzyjających dla górnictwa warunkach istnieć i dalej fedrować. A jak pan traktuje powszechny medialny przekaz, że w górnictwie węglowym dzieje się źle?Ostatnio przeczytałem na ten temat kilka artykułów. W jednym napisano (i z tym się całkowicie zgadzam), żebyśmy nie niszczyli węgla. Stary Piast w Lędzinach w okresie międzywojennym i długo po wojnie fedrował ponad 60% węgla grubego. W tej chwili fedrujemy tego grubego za mało, a miał zalega na hałdach.W związku z tym zastanawiałbym się nad produkcją odpowiedniego sortu węgla: żeby nie niszczyć pokładu i produkować węgiel, a nie miał. Jak to zrobić? Może jakieś kombajny konturowe, które nie mieliłyby calizny. Sprawę te jednak zostawiam specjalistom.Rozmawiamy w grudniu, więc na koniec pytanie o Barbórkę: jak ją górnicy świętowali kiedyś, a jak dzisiaj?Kiedyś świętowanie Barbórki polegało na tym, że górnicy najpierw przychodzili na kopalnię (tam były przemówienia), a później pobrali kartki i poszli do kościoła. Po mszy mieli przydzielone karczmy. Każdy górnik, który pracował na danej kopalni, dostał z kosza bułkę, kawałek kiełbasy i kufel piwa. I świętowali.Dzisiaj górnicy udają się w swoich kościołach parafialnych na Mszę Świętą, a następnie w godzinach przeważnie popołudniowych jedynie zaproszeni udają się na kopalnię i świętują uroczyście swoje święto. Natomiast pozostali spotykają się przeważnie w domach.Dziękuję za rozmowę*Rafał Bula - urodził się w 1931 roku w Lędzinach - z wykształcenia inżynier elektryk i górnik, z zamiłowania historyk. Po ukończeniu wydziału górniczego Politechniki Gliwickiej, pracował w kopalni Ziemowit. W 1984 r. przeszedł na emeryturę i poświęcił się pracy historycznej dotyczącej górnictwa i Lędzin. Jego ostatnia książka nosi tytuł „Z dziejów górnictwa węglowego w Lędzinach”.Fot. arch. Media JFwww.serwislokalny.com Imię (obowiązkowe)
Odśwież