OŚWIĘCIM. Tej nocy mija 79. rocznica spalenia przez Niemców Wielkiej Synagogi. Wkrótce w tym miejscu powstanie park

Dokładnie 79 lat temu, w nocy z 29 na 30 listopada 1939 r., Wielka Synagoga w Oświęcimiu została spalona przez niemieckich nazistów. Po tej największej oświęcimskiej bożnicy pozostał tylko pusty plac. Na szczęście już w przyszłym roku przy ul. Berka Joselewicza powstanie tzw. park kieszonkowy. Stanie się miejscem upamiętniającym społeczność żydowską, która przez wieki zamieszkiwała i współtworzyła miasto nad Sołą. - Będzie on nie tylko znakiem naszej pamięci o synagodze i ludziach, którzy do niej uczęszczali. Będzie to też miejsce wypoczynku wśród zieleni dla wszystkich mieszkańców i osób odwiedzających nasze miasto - podkreślają pomysłodawcy z Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu. Wkrótce zostanie zaprezentowana wizualizacja parku w tym rejonie miasta. - Dziś uchylamy Wam zaledwie rąbka tajemnicy i pokazujemy malutki wycinek z przygotowanej wizualizacji (na zdjęciu) - podkreślają pomysłodawcy, apelując zarazem do potencjalnych sponsorów o pomoc w realizacji tego pomysłu. *** Wielka Synagoga w Oświęcimiu została wybudowana przy ówczesnej ulicy Żydowskiej (ob. ul. Berka Joselewicza) w latach 1863-1873. Wcześniej w tym samym miejscu stała pierwsza synagoga oświęcimska, zapewne drewniana. Wzniesiono ją najprawdopodobniej ok. roku 1588. Wtedy to mieszczanin oświęcimski, Jan Piotraszewski, ofiarował miejscowym Żydom swoją działkę pod budowę synagogi i założenie cmentarza. Owa pierwsza synagoga została zniszczona podczas „potopu” szwedzkiego (1655–1660). Odbudowano ją, ale wkrótce spłonęła w czasie pożaru miasta, 6 lipca 1711 roku[1.1]. Budynek wyremontowano, jednak po pożarze miasta w 1863 r. wzniesiono w jego miejsce murowaną synagogę. Jej uroczyste otwarcie odbyło się w 1873 roku. Jej pierwotny wygląd nie jest znany. Wiadomo, że była kilkakrotnie przebudowywana a jej najwcześniejsze fotografie pochodzą dopiero z pocz. XX wieku. Na pewno był to budynek na planie prostokąta. Wejście z przedsionkiem znajdowało się od północnej strony. Salę modlitewną, w której mogło się pomieścić 2000 osób, otaczały z trzech stron galerie dla kobiet z odrębnymi wejściami. U schyłku XIX w. przebudowano fasadę budynku, dodając jej elementy neoromańskie, neogotyckie oraz mauretańskie. Fasadę zwieńczono wówczas kopułkami. Autorem projektu był architekt Karol Korn. W przebudowie uczestniczył Gustaw Bleichert oraz Wiktor Bürda. Wygląd oświęcimskiej synagogi przypominał synagogi w Białej oraz w Wadowicach, które również projektował Karol Korn. Sufit i ściany pokrywały malowidła. Jej wystrój nawiązywał do popularnego wówczas stylu reformowanych synagog niemieckich, jak np. w Hamburgu. Podczas II wojny światowej, w nocy z 29 na 30 listopada 1939 r., Niemcy spalili synagogę. W 1941 r. rozebrano jej zgliszcza. W jej miejscu zbudowano schrony przeciwlotnicze. Plac po synagodze pozostaje niezabudowany do dzisiejszego dnia. Umieszczono tam jedynie tablicę pamiątkową, którą ufundował obecny właściciel działki – Centrum Żydowskie w Oświęcimiu. W dniach od 28 maja do 29 czerwca 2004 r. w miejscu, gdzie stała synagoga, przeprowadzone zostały badania archeologiczne pod kierownictwem dr Małgorzaty Grupy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Odkryto wówczas ponad 400 przedmiotów, stanowiących przed wojną wyposażenie synagogi. Były to wykonane z miedzi m.in ner tamid, liczne świeczniki chanukowe oraz żyrandole pochodzące z drugiej połowy XIX wieku. Znaleziono także fragmenty marmurowych elementów aron ha-kodesz, fragmenty ławek, nadpalonych książek i elementów z inskrypcjami w języku hebrajskim. Podczas prac wykopaliskowych izraelski reżyser, Yahaly Gat, nakręcił film dokumentalny A Treasure in Auschwitz. (Źródło: sztetl.org.pl)