MUZEUM AUSCHWITZ. Nieustająca walka z czasem

To jedno z najnowocześniejszych laboratorium konserwatorskich na świecie. Mija 15 lat od uruchomienia w Muzeum Auschwitz nowoczesnych pracowni konserwatorskich. Powstały dzięki wsparciu Ronalda Laudera, którego fundacja sfinansowała projekt. - Na miejscu udało się zebrać zespół konserwatorów, którzy wtedy ocenili stan zachowania budynków i zdiagnozowali najważniejsze problemy konserwatorskie. Było to inicjatywą ówczesnego dyrektora Muzeum Jerzego Wróblewskiego. To pozwoliło opracować Globalny Plan Konserwacji, czyli wieloletni, długofalowy plan działań konserwatorskich, które mają w sposób ciągły rozwiązać kompleksowo największe problemy, a tym samym zapewnić tym wszystkim autentycznym obiektom jak najdłuższe trwanie - powiedział Rafał Pióro, jeden z twórców pracowni, dziś wicedyrektor Muzeum odpowiadający m.in. za kwestie konserwatorskie. Obiekty, którymi zajmują się konserwatorzy Muzeum są wyjątkowe pod wieloma względami: historycznym, emocjonalnym oraz technologicznym, dlatego konserwacja ich jest sprawą niezwykle trudną. Duża różnorodność i wysoki stopień skomplikowania działań na obiektach pozwala pracującym tutaj konserwatorom na szeroko rozumiany rozwój, a także na proponowanie nowych rozwiązań i koncepcji konserwatorskich. Pracownia wyposażona jest między innymi w wysokiej klasy mikroskopy: badawczy i stereoskopowy, komorę klimatyczną do przeprowadzania testów starzeniowych różnych materiałów stosowanych w konserwacji, przenośny spektrofotometr do pomiaru barwy, spektrometr fluorescencji rentgenowskiej XRF, myjkę ultradźwiękową, oraz inne urządzenia niezbędne do wykonania różnych analiz. Wszystkie badania są dokumentowane i rejestrowane między innymi za pomocą cyfrowych kamer zainstalowanych na mikroskopach oraz w nowoczesnej pracowni fotograficznej. - Najważniejsza jest dla nasz maksymalna ochrona pozostałej oryginalnej i jeszcze zachowanej materii, przy zminimalizowaniu dodatkowych, widocznych elementów wprowadzanych w celu jej ratowania, uczytelnienia lub udostępnienia do zwiedzania. Prace konserwatorskie realizowane są, w miarę możliwości, w sposób umożliwiający odwracalność poszczególnych procesów konserwatorskich. Stwarza to możliwość dokonania w przyszłości rekonserwacji z wykorzystaniem bardziej zaawansowanych technologii - powiedziała Jolanta Banaś-Maciaszczyk, szefowa Konserwacji Miejsca Pamięci. Wyzwanie konserwatorskie w Miejscu Pamięci są gigantyczne. Nadzorem konserwatorów objętych jest 155 budynków (m.in. bloków, baraków, budynków poobozowych), około 300 ruin i śladów poobozowych, w tym szczególnie ważne dla historii Auschwitz ruiny czterech komór gazowych i krematoriów w dawnym obozie Auschwitz II-Birkenau, ponad 13 km ogrodzenia z 3,6 tys. słupów betonowych i wiele innych urządzeń. Na blisko 200 hektarach znajdują się kilometry dróg, rowów melioracyjnych, tory kolejowe z bocznicą i rampą wyładowczą. Stałej konserwacji poddana jest także zieleń niska oraz drzewostan historyczny i powojenny (w tym ok. 20 hektarów lasu). Dużą część przeprowadzanych prac stanowią zabiegi konserwatorskie obiektów ruchomych ze zbiorów Muzeum. To m.in. około 110 tys. butów, około 3,8 tys. waliz, ok. 12 tys. garnków, 470 protez i ortez, 350 sztuk odzieży obozowej, 250 tałesów a także 4,5 tysięcy dzieł sztuki. Natomiast w muzealnym archiwum znajduje się prawie 250 metrów bieżących dokumentów, m.in. 48 tomów obozowych „Ksiąg zgonów”, 248 tomów dokumentów Centralnego Zarządu Budowlanego Waffen SS i Policji w Auschwitz, 64 tomy dokumentów Instytutu Higieny SS, a także 16 tomów akt personalnych więźniów i 8 tysięcy listów obozowych. Największe potrzeby związane są z konserwacją zachowanego do dnia dzisiejszego w formie rezerwatu terenu i obiektów byłego obozu Auschwitz II-Birkenau. Pilnej interwencji wymaga szczególnie zespół 45 baraków murowanych znajdujących się na odcinku BI. Przeprowadzenie prac przy tych nietypowych obiektach wymaga kompleksowych rozwiązań obejmujących złożone problemy gruntowo-wodne, konstrukcyjne i konserwatorskie. Dlatego pierwsze projekty realizowane w ramach GPK w przeważającej mierze skupiają się na przygotowaniu tych właśnie autentycznych budynków do wieloetapowej pełnej konserwacji.