Muzeum Auschwitz tworzyli także byli więźniowie obozu. Jednym z nich był Władysław Kowanetz

Na ich temat nie ma żadnego monograficznego opracowania i dzisiaj są już prawie zapomniani.   Do nich można zaliczyć Władysława Kowanetza, który urodził się 127 lat temu w Ujściu Solnym 9 października 1899 roku. Po ukończeniu IV klasy w Państwowym Gimnazjum im. Króla Kazimierza Wielkiego w Bochni zaciągnął się ochotniczo do 6. pułku piechoty Legionów Polskich, uczestnicząc później również w walkach z Ukraińcami, a potem w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku.   Po zakończeniu działań wojennych 1 kwietnia 1921 roku rozpoczął służbę w Policji Państwowej, pracując kolejno w komisariatach w Nowym Sączu, Krakowie, Oświęcimiu, Białej Krakowskiej, Wilkowicach koło Białej Krakowskiej i powtórnie w Nowym Sączu, gdzie do wybuchu wojny mieszkał wraz z żoną Julią i córką Izabelą. Tam został zmobilizowany i walczył we wrześniu 1939 roku w szeregach Wojska Polskiego.   Podczas okupacji niemieckiej działał na terenie Nowego Sącza w konspiracji ZWZ/AK, otrzymując potajemne polecenie, aby wstąpił do Policji Polskiej, utworzonej przez hitlerowców w Generalnym Gubernatorstwie. Jego zadaniem było prowadzenie działalności wywiadowczej i kontrwywiadowczej, np. niszczenie donosów i anonimów.   Jako policjant granatowy w lutym 1942 roku został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu w Nowym Sączu. Stąd w kwietniu tegoż roku Niemcy przewieźli go do KL Auschwitz, gdzie otrzymał numer obozowy 29638.   Następnie po niecałych dwóch miesiącach przenieśli został do KL Mauthausen-Gusen na terenie Austrii, gdzie doczekał wyzwolenia 5 maja 1945 roku.   Ponad dwa miesiące przebywał w ośrodku repatriacyjnym dla Polaków w Linzu, skąd powrócił do Kraju 31 lipca 1945 roku, gdzie przez rok powracał do zdrowia po przeżyciach obozowych. Jako były więzień KL Auschwitz podjął pracę w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu w dniu jego utworzenia 14 czerwca 1947 roku. Do przejścia na emeryturę w marcu 1965 roku pracował na stanowisku asystenta. Zmarł 1 kwietnia 1971 roku, spoczął na cmentarzu parafialnym w Oświęcimiu. Jego córka Izabela Smoleń również przez wiele lat pracowała w Muzeum Auschwitz-Birkenau.   Władysław Kowanetz odznaczony był Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości 8 kwietnia 1929 roku, Krzyżem Legionowym 7 lipca 1929 roku, Medalem Niepodległości 17 marca 1932 roku i Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę 19 maja 1939 roku.